Kalem
New member
PUBG’yi Kuran Kim? Brendan Greene’den Küresel Bir Oyun Kültürüne: Toplumsal Cinsiyet, Irk ve Sınıf Üzerinden Bir Okuma
Bir oyunun arkasındaki kişiyi sorduğumuzda çoğu zaman tek bir isim arıyoruz: “PUBG’yi kim yaptı?” Fakat bu sorunun aslında iki farklı cevabı var. Oyunun yaratıcı fikrinin ve temel tasarım anlayışının arkasındaki isim İrlandalı oyun tasarımcısı Brendan “PlayerUnknown” Greene’dir. Ancak PUBG yalnızca Greene’in tek başına yaptığı bir oyun değildir; arkasında PUBG Corporation/PUBG Studios ve daha sonra KRAFTON çatısı altında çalışan geniş bir geliştirme ve yayın ekibi bulunur. PUBG: BATTLEGROUNDS, 23 Mart 2017’de Steam Early Access üzerinden yayımlandı ve daha sonra küresel ölçekte dev bir oyun markasına dönüştü. KRAFTON’un kendi kayıtlarına göre oyun PC ve konsollarda 75 milyonun üzerinde satışa ulaştı. KRAFTON - 크래프톤 공식 블로그+1
Burada benim ilgimi çeken nokta ise “PUBG’yi kim kurdu?” sorusunun yalnızca biyografik bir cevapla bitmemesi. Çünkü PUBG, yalnızca insanların bilgisayar veya telefonlarında oynadığı bir savaş oyunu değil; cinsiyet, sınıf, milliyet, dil, teknolojiye erişim ve çevrim içi topluluk kültürü gibi toplumsal faktörlerin kesiştiği bir sosyal alan hâline geldi.
PUBG’nin Ortaya Çıkışı: Bir Kişinin Fikri, Bir Ekibin Ürünü
Brendan Greene, oyun dünyasında “PlayerUnknown” adıyla tanınıyordu. Battle royale türünün gelişiminde önemli bir rol oynayan Greene’in tasarım anlayışı, çok sayıda oyuncunun aynı ortamda hayatta kalmaya çalıştığı rekabetçi yapıyı merkeze aldı. PUBG’nin temel fikri de burada şekillendi: Oyuncuların bir haritaya bırakılması, kaynak araması, diğer oyuncularla mücadele etmesi ve sonunda yalnızca bir oyuncunun veya takımın ayakta kalması.
KRAFTON, PUBG’nin marka kimliğini anlatırken oyunun merkezindeki düşünceyi açık biçimde “survival of the fittest”, yani “en uygun olanın hayatta kalması” şeklinde tanımlıyor. KRAFTON - 크래프톤 공식 블로그
Bu ifade sosyolojik açıdan oldukça ilginç. Çünkü “hayatta kalan kazanır” fikri yalnızca oyunun mekaniklerini değil, modern toplumda başarıya ilişkin bazı düşünce biçimlerini de çağrıştırıyor. Rekabet, kaynaklara erişim, strateji, bireysel beceri ve rakipleri geride bırakma… Bunların hepsi gerçek hayattaki sınıf ve eşitsizlik tartışmalarında da karşımıza çıkıyor.
Elbette PUBG’nin amacı toplumsal eşitsizliği anlatmak değildir. Oyundaki herkes aynı uçaktan atılıyor ve teorik olarak aynı kurallar içerisinde mücadele ediyor. Fakat gerçek dünyadaki oyuncular oyuna eşit toplumsal koşullardan gelmiyor.
İşte tartışmanın asıl ilginç kısmı burada başlıyor.
Toplumsal Cinsiyet: “Oyuncu” Denildiğinde Aklımıza Neden Hâlâ Erkek Geliyor?
Oyun kültüründeki en önemli toplumsal meselelerden biri cinsiyet algısı. Pew Research Center’ın ABD’de yaptığı araştırmalardan biri, kadınlar ve erkeklerin oyun oynama oranlarının birbirine yakın olmasına rağmen erkeklerin kendilerini “gamer” olarak tanımlama ihtimalinin daha yüksek olduğunu ortaya koymuştu. Aynı araştırmada katılımcıların önemli bir bölümü oyun oynayanların çoğunlukla erkek olduğunu düşünüyordu. Pew Research Center
Bu algının PUBG gibi çevrim içi rekabetçi oyunlarda sonuçları olabilir.
Kadın oyuncunun mikrofonunu açtığı anda “Kadın mısın?” sorusuyla karşılaşması, oyun becerisinin cinsiyet üzerinden sorgulanması, başarısının küçümsenmesi veya cinsel içerikli yorumlara maruz kalması yalnızca bireysel kabalık olarak değerlendirilemez. Bunlar, daha geniş toplumsal cinsiyet normlarının dijital ortama taşınması şeklinde de okunabilir.
Burada kadınların deneyimlerine özellikle empatiyle yaklaşmak gerekiyor. Çünkü bazı kadın oyuncular için mesele yalnızca kötü bir yorumla karşılaşmak değil; oyunda rahatça konuşabilmek, kendi kimliğini gizlemek zorunda kalmamak ve sürekli “kadın olduğunun fark edilmesinden” endişe etmemek.
McLean ve Griffiths'in 271 kadın oyuncunun çevrim içi forum paylaşımlarını inceleyen araştırması, kadın oyuncuların taciz ve olumsuz etkileşimler nedeniyle zaman zaman tek başına oynamayı, kimliklerini gizlemeyi veya sesli iletişimden kaçınmayı tercih ettiğini ortaya koydu. Springer
Daha yakın tarihli bir araştırmada ise Kuzey Amerika'dan 182 kadın oyuncunun %56,6'sı çevrim içi oyunlarda en az bir tür cinsel taciz deneyimlediğini bildirdi. PubMed
Bu veriler “bütün erkek oyuncular böyledir” anlamına gelmiyor. Tam tersine, böyle bir genelleme sorunun kendisini anlamayı zorlaştırır. Birçok erkek oyuncu takım arkadaşlarına yardımcı oluyor, tacize karşı çıkıyor ve daha güvenli oyun ortamları oluşturulmasına katkıda bulunuyor.
Erkek oyuncular açısından çözüm odaklı yaklaşım tam da burada önem kazanıyor: Tacizi yapan kişi olmamak yeterli mi, yoksa takım arkadaşının uğradığı tacize itiraz etmek de topluluk sorumluluğunun bir parçası mı?
Erkek Oyuncular da Tek Tip Değil
Toplumsal cinsiyet tartışmalarında erkekleri yalnızca “sorunun kaynağı” olarak görmek de doğru olmaz. Erkek oyuncuların da farklı sosyal sınıflardan, kültürlerden ve yaş gruplarından geldiğini unutmamak gerekiyor.
Bazı erkekler rekabetçi oyun kültürünün agresif dilini normalleştirirken bazıları bundan rahatsız olabilir. Bazıları arkadaş grubunda küfürlü konuşmayı “şaka” olarak görürken bazıları bunun yeni oyuncuları dışarı ittiğini düşünebilir.
Güney Kore'de 521 genç erkek oyuncuyla yapılan bir araştırma, toplumsal cinsiyet kalıpları ve cinsiyetçilik ile oyun içindeki cinsel taciz arasındaki ilişkileri inceledi. Araştırmacılar, cinsiyetçi tutumların oyun içi tacizle bağlantılı olduğunu ve sosyal etkileşimin bu ilişkide önemli bir rol oynayabildiğini bildirdi. DOI+1
Bir başka araştırma ise erkek oyuncuların cinsiyetçiliğini yalnızca “oyundaki rekabet” ile açıklamanın yetersiz olduğunu; toplumsal erkeklik normları, akran davranışları ve oyuncunun oyunu kendi alanı olarak görmesi gibi faktörlerin de önemli olduğunu gösterdi. Taylor & Francis Online
Dolayısıyla çözüm sadece “erkekler daha iyi davransın” demek değil. Oyun topluluklarının hangi davranışları ödüllendirdiğini, hangilerini görmezden geldiğini ve platformların hangi davranışlara müdahale ettiğini de sorgulamak gerekiyor.
Irk, Etnisite ve Milliyet: Oyuncunun Kimliği Ne Zaman Hedefe Dönüşüyor?
PUBG'nin küresel başarısı oyunu farklı ülkelerden ve kültürlerden insanların aynı dijital alanda buluştuğu bir platforma dönüştürdü. KRAFTON, oyunun dünya çapında 240'tan fazla ülkede hizmet verdiğini belirtiyor. KRAFTON - 크래프톤 공식 블로그
Bu durum büyük bir kültürel etkileşim imkânı yaratıyor. Aynı takımda Türk, Koreli, Amerikalı, Brezilyalı veya farklı başka ülkelerden oyuncular bulunabiliyor. Dil farklılıklarına rağmen ortak bir oyun deneyimi kurulabiliyor.
Ama küreselleşme her zaman eşitlik anlamına gelmiyor.
2024'te yayımlanan bir araştırma, çevrim içi oyunlarda kimlik temelli nefret ve taciz deneyimlerini inceledi. Çalışmada özellikle etnik kimliği üzerinden hedef alınan Siyah oyuncuların ırk temelli taciz açısından daha yüksek risk bildirdiği görüldü. Frontiers
ADL'nin 2025 araştırması da farklı etnik, dini ve ulusal kimlikleri temsil eden kullanıcı adlarıyla yapılan oyun oturumlarının önemli bir bölümünde kimlik temelli taciz gözlendiğini bildirdi. ADL
Bunlar doğrudan PUBG'nin tamamına ilişkin sonuçlar değil. Bu ayrımı özellikle yapmak gerekiyor. Araştırmaların bir kısmı Valorant, Counter-Strike, Overwatch veya başka çevrim içi oyunları inceliyor. Ancak bu çalışmalar, PUBG gibi sesli ve yazılı iletişim içeren rekabetçi çevrim içi oyunların içinde ortaya çıkabilecek sosyal dinamikleri anlamak açısından önemli karşılaştırmalı veriler sunuyor.
Sınıf Meselesi: Herkes Oyuna Aynı Noktadan mı Başlıyor?
PUBG'deki en ilginç sosyal meselelerden biri de sınıf.
Bir oyunun arkasındaki kişiyi sorduğumuzda çoğu zaman tek bir isim arıyoruz: “PUBG’yi kim yaptı?” Fakat bu sorunun aslında iki farklı cevabı var. Oyunun yaratıcı fikrinin ve temel tasarım anlayışının arkasındaki isim İrlandalı oyun tasarımcısı Brendan “PlayerUnknown” Greene’dir. Ancak PUBG yalnızca Greene’in tek başına yaptığı bir oyun değildir; arkasında PUBG Corporation/PUBG Studios ve daha sonra KRAFTON çatısı altında çalışan geniş bir geliştirme ve yayın ekibi bulunur. PUBG: BATTLEGROUNDS, 23 Mart 2017’de Steam Early Access üzerinden yayımlandı ve daha sonra küresel ölçekte dev bir oyun markasına dönüştü. KRAFTON’un kendi kayıtlarına göre oyun PC ve konsollarda 75 milyonun üzerinde satışa ulaştı. KRAFTON - 크래프톤 공식 블로그+1
Burada benim ilgimi çeken nokta ise “PUBG’yi kim kurdu?” sorusunun yalnızca biyografik bir cevapla bitmemesi. Çünkü PUBG, yalnızca insanların bilgisayar veya telefonlarında oynadığı bir savaş oyunu değil; cinsiyet, sınıf, milliyet, dil, teknolojiye erişim ve çevrim içi topluluk kültürü gibi toplumsal faktörlerin kesiştiği bir sosyal alan hâline geldi.
PUBG’nin Ortaya Çıkışı: Bir Kişinin Fikri, Bir Ekibin Ürünü
Brendan Greene, oyun dünyasında “PlayerUnknown” adıyla tanınıyordu. Battle royale türünün gelişiminde önemli bir rol oynayan Greene’in tasarım anlayışı, çok sayıda oyuncunun aynı ortamda hayatta kalmaya çalıştığı rekabetçi yapıyı merkeze aldı. PUBG’nin temel fikri de burada şekillendi: Oyuncuların bir haritaya bırakılması, kaynak araması, diğer oyuncularla mücadele etmesi ve sonunda yalnızca bir oyuncunun veya takımın ayakta kalması.
KRAFTON, PUBG’nin marka kimliğini anlatırken oyunun merkezindeki düşünceyi açık biçimde “survival of the fittest”, yani “en uygun olanın hayatta kalması” şeklinde tanımlıyor. KRAFTON - 크래프톤 공식 블로그
Bu ifade sosyolojik açıdan oldukça ilginç. Çünkü “hayatta kalan kazanır” fikri yalnızca oyunun mekaniklerini değil, modern toplumda başarıya ilişkin bazı düşünce biçimlerini de çağrıştırıyor. Rekabet, kaynaklara erişim, strateji, bireysel beceri ve rakipleri geride bırakma… Bunların hepsi gerçek hayattaki sınıf ve eşitsizlik tartışmalarında da karşımıza çıkıyor.
Elbette PUBG’nin amacı toplumsal eşitsizliği anlatmak değildir. Oyundaki herkes aynı uçaktan atılıyor ve teorik olarak aynı kurallar içerisinde mücadele ediyor. Fakat gerçek dünyadaki oyuncular oyuna eşit toplumsal koşullardan gelmiyor.
İşte tartışmanın asıl ilginç kısmı burada başlıyor.
Toplumsal Cinsiyet: “Oyuncu” Denildiğinde Aklımıza Neden Hâlâ Erkek Geliyor?
Oyun kültüründeki en önemli toplumsal meselelerden biri cinsiyet algısı. Pew Research Center’ın ABD’de yaptığı araştırmalardan biri, kadınlar ve erkeklerin oyun oynama oranlarının birbirine yakın olmasına rağmen erkeklerin kendilerini “gamer” olarak tanımlama ihtimalinin daha yüksek olduğunu ortaya koymuştu. Aynı araştırmada katılımcıların önemli bir bölümü oyun oynayanların çoğunlukla erkek olduğunu düşünüyordu. Pew Research Center
Bu algının PUBG gibi çevrim içi rekabetçi oyunlarda sonuçları olabilir.
Kadın oyuncunun mikrofonunu açtığı anda “Kadın mısın?” sorusuyla karşılaşması, oyun becerisinin cinsiyet üzerinden sorgulanması, başarısının küçümsenmesi veya cinsel içerikli yorumlara maruz kalması yalnızca bireysel kabalık olarak değerlendirilemez. Bunlar, daha geniş toplumsal cinsiyet normlarının dijital ortama taşınması şeklinde de okunabilir.
Burada kadınların deneyimlerine özellikle empatiyle yaklaşmak gerekiyor. Çünkü bazı kadın oyuncular için mesele yalnızca kötü bir yorumla karşılaşmak değil; oyunda rahatça konuşabilmek, kendi kimliğini gizlemek zorunda kalmamak ve sürekli “kadın olduğunun fark edilmesinden” endişe etmemek.
McLean ve Griffiths'in 271 kadın oyuncunun çevrim içi forum paylaşımlarını inceleyen araştırması, kadın oyuncuların taciz ve olumsuz etkileşimler nedeniyle zaman zaman tek başına oynamayı, kimliklerini gizlemeyi veya sesli iletişimden kaçınmayı tercih ettiğini ortaya koydu. Springer
Daha yakın tarihli bir araştırmada ise Kuzey Amerika'dan 182 kadın oyuncunun %56,6'sı çevrim içi oyunlarda en az bir tür cinsel taciz deneyimlediğini bildirdi. PubMed
Bu veriler “bütün erkek oyuncular böyledir” anlamına gelmiyor. Tam tersine, böyle bir genelleme sorunun kendisini anlamayı zorlaştırır. Birçok erkek oyuncu takım arkadaşlarına yardımcı oluyor, tacize karşı çıkıyor ve daha güvenli oyun ortamları oluşturulmasına katkıda bulunuyor.
Erkek oyuncular açısından çözüm odaklı yaklaşım tam da burada önem kazanıyor: Tacizi yapan kişi olmamak yeterli mi, yoksa takım arkadaşının uğradığı tacize itiraz etmek de topluluk sorumluluğunun bir parçası mı?
Erkek Oyuncular da Tek Tip Değil
Toplumsal cinsiyet tartışmalarında erkekleri yalnızca “sorunun kaynağı” olarak görmek de doğru olmaz. Erkek oyuncuların da farklı sosyal sınıflardan, kültürlerden ve yaş gruplarından geldiğini unutmamak gerekiyor.
Bazı erkekler rekabetçi oyun kültürünün agresif dilini normalleştirirken bazıları bundan rahatsız olabilir. Bazıları arkadaş grubunda küfürlü konuşmayı “şaka” olarak görürken bazıları bunun yeni oyuncuları dışarı ittiğini düşünebilir.
Güney Kore'de 521 genç erkek oyuncuyla yapılan bir araştırma, toplumsal cinsiyet kalıpları ve cinsiyetçilik ile oyun içindeki cinsel taciz arasındaki ilişkileri inceledi. Araştırmacılar, cinsiyetçi tutumların oyun içi tacizle bağlantılı olduğunu ve sosyal etkileşimin bu ilişkide önemli bir rol oynayabildiğini bildirdi. DOI+1
Bir başka araştırma ise erkek oyuncuların cinsiyetçiliğini yalnızca “oyundaki rekabet” ile açıklamanın yetersiz olduğunu; toplumsal erkeklik normları, akran davranışları ve oyuncunun oyunu kendi alanı olarak görmesi gibi faktörlerin de önemli olduğunu gösterdi. Taylor & Francis Online
Dolayısıyla çözüm sadece “erkekler daha iyi davransın” demek değil. Oyun topluluklarının hangi davranışları ödüllendirdiğini, hangilerini görmezden geldiğini ve platformların hangi davranışlara müdahale ettiğini de sorgulamak gerekiyor.
Irk, Etnisite ve Milliyet: Oyuncunun Kimliği Ne Zaman Hedefe Dönüşüyor?
PUBG'nin küresel başarısı oyunu farklı ülkelerden ve kültürlerden insanların aynı dijital alanda buluştuğu bir platforma dönüştürdü. KRAFTON, oyunun dünya çapında 240'tan fazla ülkede hizmet verdiğini belirtiyor. KRAFTON - 크래프톤 공식 블로그
Bu durum büyük bir kültürel etkileşim imkânı yaratıyor. Aynı takımda Türk, Koreli, Amerikalı, Brezilyalı veya farklı başka ülkelerden oyuncular bulunabiliyor. Dil farklılıklarına rağmen ortak bir oyun deneyimi kurulabiliyor.
Ama küreselleşme her zaman eşitlik anlamına gelmiyor.
2024'te yayımlanan bir araştırma, çevrim içi oyunlarda kimlik temelli nefret ve taciz deneyimlerini inceledi. Çalışmada özellikle etnik kimliği üzerinden hedef alınan Siyah oyuncuların ırk temelli taciz açısından daha yüksek risk bildirdiği görüldü. Frontiers
ADL'nin 2025 araştırması da farklı etnik, dini ve ulusal kimlikleri temsil eden kullanıcı adlarıyla yapılan oyun oturumlarının önemli bir bölümünde kimlik temelli taciz gözlendiğini bildirdi. ADL
Bunlar doğrudan PUBG'nin tamamına ilişkin sonuçlar değil. Bu ayrımı özellikle yapmak gerekiyor. Araştırmaların bir kısmı Valorant, Counter-Strike, Overwatch veya başka çevrim içi oyunları inceliyor. Ancak bu çalışmalar, PUBG gibi sesli ve yazılı iletişim içeren rekabetçi çevrim içi oyunların içinde ortaya çıkabilecek sosyal dinamikleri anlamak açısından önemli karşılaştırmalı veriler sunuyor.
Sınıf Meselesi: Herkes Oyuna Aynı Noktadan mı Başlıyor?
PUBG'deki en ilginç sosyal meselelerden biri de sınıf.